Mısır’da Kooperatifçilik Reform Planı Uygulamaya Konuldu

88
0
Paylaş:

Mısır’da Kooperatifçilik Reform Planı Uygulamaya Konuldu 

Katılımcı kooperatif politikası oluşturmuş olan ülkelerden örneklere atıfta bulunulan reform planında, Türkiye’nin de örnek alacağı düzenlemeler var. 

Hüseyin POLAT

BM/ILO Kooperatifçilik Başdanışmanı, 

Türkiye Milli Kooperatifler Birliği Danışmanı

Geçtiğimiz yıl hazırlanmasına katkıda bulunduğumuz Kooperatifçilik Yol Haritası (Cooperative Roadmap) nihayet uygulama şansını yakaladı. Yeni hükümetin göreve başlaması ile kooperatif reformuna duyulan gereksinme kooperatifler ve toplumun değişik kesimleri tarafından yeniden yüksek sesle dile getirilmeye başladı. Bunun üzerine Mısır Hükümeti 5 Milyon tarımsal kooperatif ortağını ilgilendiren 1980 tarihli tarımsal kooperatifler yasasını gözden geçirmeyi kararlaştırdı. Mısır Ulusal Rekabet Kurulu (ENCC) tarafından gündeme getirilen ve tarımsal reform kapsamında ele alınan kooperatif reform paketini bazı yenilikler ve güncellemeler ile birlikte 30 Ekim 2014 tarihinde düzenlenen ulusal düzeyli bir toplantıda sunmak üzere Kahire’ye davet edildim.

Durum tespiti

2012 yılında kooperatiflerle ilgili reform çalışmalarına katkıda bulunmak amacıyla Mısır’a davet edildiğimde genel durum ile ilgili şu tespitleri yapmıştım:

• Bugün işbaşında bulunan hükümet dâhil, bugüne kadar görev yapmış olan hükümetlerin hiçbirinin açık ve net bir kooperatif politikası olmamış.

• Kooperatifler kendilerini ortaklarına karşı değil de hükümete karşı “sorumlu” hissediyorlar. Bu durum kooperatiflerin bağımsızlığı ve özerkliği ile çelişmekle kalmayıp, kamuoyunda ve ortaklar arasında kooperatiflerin kamu kurumlarının birer uzantısı gibi algılanmasına yol açıyor.  

• Kooperatifler, türlerine göre yedi değişik yasaya tabi. Bu yasalar, hem “modası geçmiş (eskimiş), devlet güdümünde kooperatifçiliği” öngörüyor ve destekliyor, hem de kooperatifçiliği birbirinden farklı yorumluyorlar.

• Kooperatifler, türlerine göre yedi değişik bakanlık tarafından denetim ve gözetim altında tutuluyorlar. Örneğin, tarımsal kooperatifler Tarım Bakanlığının gözetimine verilirken, konut kooperatifleri İskân Bakanlığının, okul kooperatifleri Eğitim Bakanlığının, küçük sanat kooperatifleri Ekonomi Bakanlığının gözetimine bırakılmış. Kooperatifler Ulusal Birliği de Başbakanlığın gözetiminde.

• Kooperatif üst örgütleri mevcut, ancak bunlar etkisiz ve “yetkisiz”. On beş kişilik yönetim kurulunun üçte birini, yani, beş kişisini ilgili bakan atıyor.

• Adında “kooperatif” kelimesi bulunan üç eğitim enstitüsü var ancak ihtiyaçlara dayalı kooperatif meslek eğitimi verecek okul yok.

Reform paketinde neler var?

Geçtiğimiz yıl Ocak ayında Ulusal Paydaşlar grubuna takdim ettiğim ve bu yılın Ekim ayı sonunda da bazı eklemelerle güncellediğim ve yeni paydaşlar grubuna sunduğum kooperatifçilik reform paketinin ana konularını şu hususlar teşkil ediyor:

• 193 Sayılı ILO Tavsiye Kararı ve BM kılavuzundan yararlanılarak katılımcı bir yöntemle yeni bir kooperatifçilik politikası oluşturulması. Bu politikanın esasını, hükümetlerin kooperatifleri ortaklarının yönetiminde ve kamunun dışında farklı bir işletme türü olarak kabul etmeleri teşkil etmelidir.

• Bu politika esas alınarak ve kooperatiflerin başarılı olduğu ülkelerin kooperatif yasaları gözden geçirilerek, tüm kooperatifleri kapsayan tek bir çerçeve yasa hazırlanması ve farklı kooperatif türlerinin ihtiyaç duyacağı özel hükümlerin örnek anasözleşmelere bırakılması.

• Geçiş sürecinde en çok ortağın (5 Milyon) ve en çok kooperatifin (5.000) bulunduğu tarım kesiminde bulunan üç değişik tür kooperatifi kapsayan 1980 tarih ve 122 Sayılı Tarımsal Kooperatifler Yasasında bazı düzenlemeler yapılarak işe başlanılabilir. Nitekim bu yasanın 10 maddesini değiştirmeyi amaçlayan bir taslak Bakanlar Kuruluna sunulmuş bulunuyor.

• Kooperatiflerin kuruluş, tescil ve denetiminden sorumlu kamu kurumlarının sayısı en aza (mümkünse 1’e) indirilmeli ve kooperatif yasası ve anasözleşmelerin yorumlanması ve uygulanmasında yeknesaklık sağlanması yanı sıra, kooperatiflere sağlanacak destek hizmetleri de bir merkezden verilmelidir.

• Kooperatiflere nitelikli eleman yetiştirmek amacı ile kurulan ancak zaman içinde amaç dışı eğitime yönelen “kooperatif” enstitüleri, kooperatiflerin ihtiyaç duyduğu mesleki ve işletme (hizmet içi) eğitim verilmesini sağlayacak biçimde yeniden yapılandırılmalıdır.

Yol haritasında hangi adımlar öneriliyor?

Bu reform paketinin uygulanmasına ilişkin yol haritasında da şu adımların atılması öneriliyor:

• Kooperatifler, ilgili sivil toplum kuruluşları ve ilgili bakanlık temsilcileri ile akademisyenlerden oluşacak ortak bir Ulusal Komite teşkil edilmesi. Bu komitenin görev tanımında politika ve yasa tasarıları hazırlanması yanında, bunların uygulanması aşamasında da hükümetlere yardımcı olunması yer almalıdır.

• Ulusal Komiteye, uluslararası kuruluşlar (ILO gibi) kolaylaştırıcı olarak yardımcı olabilirler.

• Reform paketinin kesintisiz uygulanması ve uygulamaya finansman ve teknik destek sağlanması ve kooperatifler ve kamu görevlilerinin süreç boyunca eğitilmeleri için gelişmiş ülkelerin ve uluslararası kuruluşların finanse edeceği bir kooperatifçilik destek projesi hazırlanmalı ve uygulanmalıdır.

Paylaş:

Yorum Bırak